Krąg kultur mogiłowych i k. przedłużycka.

Ich zaistnienie datuje się na przełom wczesnego i starszego okresu brązu. Wyróżnia się trzy zasadnicze fazy:

Wczesna, datowana na brąz B1 charakteryzuje się unifikacją obszaru mogiłowego.

Środkowa: B2-C, stabilizacja osadnictwa i rozwój poszczególnych jednostek.

Póżna - D - występuje tylko na niektórych obszarach, ma na ogół charakter przejściowy do kultur w typie popielnicowym.

Na całyn terenie kręgu mogiłowego rozprzestrzenił się zwyczaj chowania zmarłego niespalonego pod nasypem kurhanu w pozycji wyprostowanej. Ubierano go w odświętny strój, wyposażano w ozdoby i części stroju, zdarzały się pochówki w drewnianych trumnach. Ceramika pojawiała się w pochówkach nielicznie, zwłaszcza w grupach zachodnich, a części wschodniej rozprzestrzeniło się najwcześniej ciałopalenie. Groby nakrywane były kopcami sypanymi z ziemi lub kamieni. Zdarzało się, że trumna nakryta była kamieniami lub nimi otoczona, tak, że tworzyły one kamienne jądro. Spotyka się czasem więcej takich kręgów rozchodzących się koncentrycznie, przy czym zdarzało się, że były one połączone rzędem kamieni.

Z wyrobów brązowych należy wymienić sztylety, miecze z żebierkiem na głowni ( początkowo krótkie, potem coraz dłuższe), groty włóczni i oszczepów, siekierki z podniesionymi brzegami, następnie bardziej rozpowszechnione i młodsze siekierki z piętką w różnych wariantach. We wschodniej strefie spotyka się czekany, z narzędzi sierpy i noże brązowe. Z ozdób znamy różnego rodzaju szpile, bransolety, naramienniki, diademy z blachy brązowej, tarczki, wisiorki czy guzki, znane są kolie paciorków bursztynowych.

Ceramika to misy i naczynia wazowate na pustych nóżkach, kubki, dzbanki i misy. W strefie zachodniej rozpowszechniony był ornament ryty ujęty w poziome strefy, przypominający technikę wycinania na przedmiotach drewnianych. Zdarza się inkrustacja. We wschodniej części, zwłaszcza w środkowodunajskiej km funkcjonuje ornament guzowy i gęsty ornament rytych pionowych żłobków na brzuścu.

Można wymienić następujące grupy:

Wirtemberska ( płd Wirtembergia)

Środkoworeńska ( spotyka się tu czasem groby płaskie)

Alzacka ( w grobach spotykana ceramika, w schyłkowej fazie ciałopalenie)

Wschodnio-hesko-turyńska (zach część środ Niemiec, trumny i nakrywy drewniane, czasem skrzynie kamienne)

Czesko-palatynacka (zach Czechy, wsch Bawaria, szkieletowe/ciałopalne podkurhanowe)

Środkowodunajska k. mogiłowa - obejmowała wsch Austrię, płd Morawy do okolic Brna, płd-zach Słowację, zach Węgry. Jej wpływy sięgały do śr Czech, gdzie zmieszała się z g. czesko-palatynacką. Na ukształtowanie się inwentarza spory wpływ miała poprzedniczka tej jednostki - k wieterzowska. Obok podkurchanowych spotyka się czasami pochówki płaskie oraz sporadycznie ciałopalne.

Karpacka k. mogiłowa - płd Słowacja, płn-zach Węgry - funkcjonuje w B2-C, cechą charakterystyczną jest ciałopalny obrządek, popielnicowy (pop. nakryta misą), jamowy, sporadycznie szkieletowy skurczony na boku. Groby są płaskie, bardzo rzadko spotyka sie kurhanowe.

grupa Hajdubagos (płn-wsch Węgry, najbardzie na wsch wysunięta uznawana za część karpackiej km, brąz B i C)

grupa Tape (płd-wsch Węgry, najbardziej wysunieta na płd-wsch, C i D, groby szkieletowe i ciałopalne popielnicowe, płaskie, zmarli wyposażeni w ceramikę oraz brązy)

K. przedłużycka:

Funkcjonuje na Śląsku, w Wielkopolsce oraz wsch Brandenburgii, jej stanowiska spotykane są także na Łużycach, w przyległej Partii Saksonii, płn-zach Małopolsce, na Kujawach i płd Pomorzu Zachodnim. We wsch części wytworzyła się strefa przemieszania z Trzciniecką. Wykazuje silne powiązania z kręgiem mogiłowym - funkcjonuje w nie ten sam obrządek, a także brązy. Spotyka się również czasem pochówki ciałopalne, np w grupie nowocerekwiańskiej. W fazie klasycznej dominuje obrządek szkieletowy, przy czym sporo jest w grobach brązów, natomiast sporadycznie pojawia się ceramika. U schyłku tej fazy pojawia się ciałopalenie, zwłaszcza na Śląsku, w Saksonii i na Łużycach. W tzw. Fazie klasycznej rozwinął się ośrodek produkcji metalurgicznej. W klasycznej fazie znamy m.in szpile o główce klepsydrowatej, czopowatej i wątorowatej, powszechne stały się szpile uchate.Spotyka się także szpile igłowate i o tarczce spiralnej. główki szpil zdobione były wieloramienną gwiazdą w koła koncentryczne albo wiryjącą gwiazdą. Motywy te zapożyczone miały być z obuchów czekanów importowanych z Kotliny Karpackiej. Także w tym okresie rozprzestrzeniły się bransolety o zgrubiałych i odgiętych końcach, otwarte bransolety o cieniejących końcach, bransolety wykonane z taśmy brązowej zwinięte w spiralę i niekiedy zakończone tarczkami, diademy z taśmy brązowej, zawieszki półksiężycowate, skręty z drutu zakończone dwoma tarczkami spiralnymi, starsze odmiany masywnych naramienników, rurkowate paciorki z drutu lub taśmy,.

Z okazów broni znamy sztylety brązowe o trapezowatej nasadzie rękojeści z czterema nitami, odmiany sztyletów o półkoliście uformowanej nasadzie z nitami, brązowe siekierki z podniesionymi brzegami, głównie typu północnoniemieckiego, siekierki z piętką prostą lub łukowatą, groty oszczepów zdobione trójkątki na tulei. Spotyka się też brązowe szczypczyki.

U schyłku II OEB zaczęła się na płd formować wczesna faza k. łużyckiej, natomiast na prawobrzeżu górnej i środkowej Odry funkcjonowała nadal przdłużycka. Dla tej ostatniej typowe są szpile z główką tulejkowatą, nieraz dużych rozmiarów., młodsze szpile uchate etc. Naczynia to ceramika chropowacona zdobiona odciksami tekstylnymi, wiązana z młodszą fazą.